Provinciale munt bij metaaldetectie
Zeven provincies, zeven munthuizen, zeven wapens en één Republiek. Twee eeuwen lang had Nederland geen nationale munt maar een bonte verzameling provinciale munten die overal geldig waren. Een provinciale munt bij metaaldetectie is een munt van een van de gewesten van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, geslagen tussen 1579 en 1795. Duiten, stuivers, schellingen, guldens en dukaten met het wapen van Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Friesland of Groningen. Op deze pagina lees je hoe het provinciale muntstelsel werkte, hoe je ziet uit welke provincie een munt komt en welke provinciale munten je het meest vindt.
Hoe werkte het provinciale muntstelsel
Na de Unie van Utrecht in 1579 hield elk gewest het recht om eigen munten te slaan. De Staten-Generaal legden in muntordonnanties vast welk gewicht en gehalte een munt moest hebben, zodat een Hollandse gulden evenveel waard was als een Friese. Maar het ontwerp, het wapen en de muntplaats bleven provinciaal. Zo ontstonden zeven varianten van elke munt, plus munten van steden die een oud muntrecht hadden, zoals Deventer, Kampen, Zwolle, Nijmegen en Zutphen. Dat stelsel bleef bestaan tot de Bataafse Republiek in 1795, waarna de provinciale munthuizen een voor een werden gesloten. Vanaf 1806 sloeg alleen de Rijksmunt in Utrecht nog geld.
Provinciale munt in het kort
- Periode: 1579 tot 1795, de tijd van de Republiek
- Gewesten: Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Friesland en Groningen, plus steden met muntrecht
- Munten: duit, stuiver, dubbele stuiver, schelling, gulden, rijksdaalder, leeuwendaalder, dukaat
- Kenmerk: het provinciewapen en de naam van de provincie in het omschrift
- Meest gevonden: duiten en stuivers, guldens en daalders zijn zeldzamer
Uit welke provincie komt je munt
- Holland: een leeuw met zwaard en pijlenbundel, HOLLANDIA of HOL in het omschrift
- Zeeland: een leeuw die uit de golven oprijst, LUCTOR ET EMERGO of ZELANDIA
- Utrecht: een wapenschild met een rood en wit veld, TRAIECTUM of TRA
- Gelderland: een gekroond wapen met twee leeuwen, GELRIA of GEL, soms met de naam van de muntplaats Harderwijk
- Overijssel: een leeuw boven golven, TRANSISALANIA of TRANSI
- Friesland: twee gaande leeuwen, FRISIA of FRI
- Groningen: het gecombineerde wapen van stad en ommelanden, GRONINGA of GRO
- Steden: het stadswapen met de Latijnse stadsnaam, zoals DAVENTRIA, CAMPEN of SWOLLA
De meest gevonden provinciale munten
Duit
Het koperen kleingeld van elke provincie. Verreweg de meest gevonden munt van Nederland. Lees meer bij duit.
Stuiver en dubbele stuiver
Dun zilver met provinciewapen of pijlenbundel. Lees meer bij stuiver.
Schelling
Een zilverstuk van zes stuivers, in de zeventiende eeuw veel geslagen. Vaak met een ruiter te paard of een wapenschild. Regelmatig gevonden, meestal afgesleten.
Gulden en daalder
De grote zilverstukken van de Republiek. De gulden vanaf 1680 met de staande Nederlandse maagd, de rijksdaalder met een geharnaste man en de leeuwendaalder met een leeuw. Zeldzamer als vondst, maar het gebeurt.
Dukaat
Het gouden handelsgeld met een staande ridder, door elke provincie geslagen. Lees meer bij handelsmunt.
Tips voor provinciale munten
- Lees het omschrift met een loep. De afkorting van de provincie en het jaartal staan bijna altijd op de munt.
- Let op het muntmeesterteken, een klein symbool zoals een roosje, een lelie of een klaverblad. Daarmee dateer je munten zonder leesbaar jaartal.
- Bewaar je vondsten per provincie in een muntenalbum. Een compleet rijtje van zeven provincies is een mooi doel.
- Reinig zilver en koper alleen met water. Kijk bij conserveren en reinigen.
- Registreer zeldzame munten en munten van kleine muntplaatsen bij PAN.
Samenvatting
Een provinciale munt bij metaaldetectie is een munt van een van de zeven gewesten of muntsteden van de Republiek, geslagen tussen 1579 en 1795 met het eigen provinciewapen maar volgens landelijke normen. Je herkent de provincie aan het wapen en de afkorting in het omschrift, en duiten en stuivers zijn de vondsten die je het meest doet. Wil je een detector die goed presteert op de bemeste akkers waar deze munten liggen, bekijk dan ons assortiment metaaldetectors of kom langs in Hippolytushoef of Alphen aan den Rijn.
Gerelateerde begrippen
