Penning bij metaaldetectie
Het woord penning zorgt voor verwarring. Een middeleeuwse penning is een zilveren munt. Een rekenpenning is een messing schijfje waarmee kooplieden rekenden. Een gedenkpenning is een medaille zonder muntwaarde. En een hondenpenning is een belastingplaatje. Een penning bij metaaldetectie kan dus van alles zijn, en juist daarom is het goed om de soorten uit elkaar te houden. Op deze pagina lees je welke penningen er in de Nederlandse bodem liggen, hoe je ze van elkaar en van munten onderscheidt en welke vondsten de moeite van het registreren waard zijn.
De vier soorten penningen
De penning als munt
In de middeleeuwen was de penning, in het Latijn denarius, de basismunt. Een dun zilverstukje van ongeveer een gram, geslagen door graven, bisschoppen en steden. De Hollandse penning, de Utrechtse penning en de Friese penning zijn bekende types. Later werd de penning kleingeld en verdween hij. Lees meer bij middeleeuwse munt.
De rekenpenning
Een messing of koperen schijfje uit de veertiende tot zeventiende eeuw dat werd gebruikt op een rekenbord, zoals de kralen van een telraam. Veel rekenpenningen komen uit Neurenberg en dragen de naam van de maker. In Nederland zijn ze een van de meest gevonden objecten op oude akkers. Lees meer bij jeton.
De gedenkpenning
Een medaille ter herinnering aan een gebeurtenis, een persoon of een jubileum. Van de zeventiende eeuw tot nu, in zilver, brons en later in goedkopere legeringen. Ze werden gedragen, cadeau gedaan en verloren op kermissen en feesten.
De gebruikspenning
Hondenpenningen, armenpenningen, bierpenningen, presentiepenningen van gilden en kerken, en broodpenningen van armenzorg. Vaak van lood, koper of messing, met een nummer of een jaartal. Deze penningen vertellen veel over het dagelijkse leven op een plek.
Penning in het kort
- Muntpenning: dun zilver, middeleeuws, lage target-ID
- Rekenpenning: messing, veertiende tot zeventiende eeuw, midden op de schaal
- Gedenkpenning: zilver of brons, zeventiende eeuw tot nu, vaak groot en zwaar
- Gebruikspenning: lood, koper of messing, met nummer of tekst
- Melden: middeleeuwse penningen en oude gildepenningen registreren bij PAN
Hoe onderscheid je een penning van een munt
- Een munt draagt de naam van een muntheer en een waardeaanduiding, een penning meestal niet
- Rekenpenningen hebben vaak een rijksappel, een leliekruis of een schip en een spreuk in het Duits of Latijn
- Gedenkpenningen zijn groter en dikker dan munten en hebben een uitgebreide tekst of een datum van een gebeurtenis
- Gebruikspenningen zijn simpel, met een nummer, een letter of een jaartal en vaak een gaatje om ze op te hangen
- Een muntpenning uit de middeleeuwen is een echte munt en herken je aan het kruis en het omschrift van de muntheer
Waar vind je penningen
- Bemeste akkers rond oude steden, waar rekenpenningen met het huisvuil zijn beland
- Terpen en dorpskernen voor middeleeuwse muntpenningen
- Kermisterreinen, schuttersvelden en de omgeving van gildehuizen voor gedenk- en presentiepenningen
- Oude erven en paden voor hondenpenningen en broodpenningen
- Kerkpaden en de omgeving van kerken voor armenpenningen en offerpenningen, lees meer bij offerpenning
Zo ga je om met een penning
- Behandel een zilveren muntpenning als middeleeuws zilver. Graaf in lagen, reinig alleen met water.
- Reinig messing rekenpenningen met water en een zachte borstel, ze zijn steviger dan zilver maar de details slijten snel.
- Laat loden penningen met rust. Lood is zacht en de witte corrosielaag beschermt het object.
- Lees de tekst met een loep en zoek de maker of de gebeurtenis op. Bij rekenpenningen staat vaak de naam van de Neurenbergse maker in het omschrift.
- Registreer middeleeuwse en zeldzame penningen bij PAN en bewaar ze in een muntenalbum. Kijk bij conserveren en reinigen voor de juiste middelen.
Samenvatting
Een penning bij metaaldetectie is een middeleeuwse zilveren munt, een messing rekenpenning, een gedenkpenning of een gebruikspenning zoals een hondenpenning of broodpenning. Je onderscheidt ze aan het materiaal, het formaat en de tekst. Middeleeuwse muntpenningen en gildepenningen zijn vondsten om te registreren, rekenpenningen zijn talrijk en vertellen over de handel op een plek. Wil je advies over een detector voor dun zilver en klein messing op oude akkers, bekijk dan ons assortiment metaaldetectors of kom langs in Hippolytushoef of Alphen aan den Rijn.
Gerelateerde begrippen
