Duit bij metaaldetectie
Vraag een Nederlandse zoeker naar zijn eerste echte oude munt en het antwoord is bijna altijd hetzelfde. Een duit. Klein, koperen, groen, met een wapen aan de ene kant en een paar letters aan de andere. De duit bij metaaldetectie is de meest gevonden munt van het land, omdat hij ruim twee eeuwen lang het kleingeld van de Republiek was en met stadsafval over elke akker is uitgereden. Op deze pagina lees je wat een duit precies was, hoe je herkent uit welke provincie en welk jaar hij komt, waarom je er zoveel vindt en hoe je hem schoonmaakt.
Wat is een duit
De duit was het kleinste muntje van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Acht duiten gingen in een stuiver en honderdzestig in een gulden. De eerste duiten werden rond 1573 geslagen, de laatste in 1795 toen de Republiek viel. Elke provincie sloeg zijn eigen duiten, en ook steden als Deventer, Kampen, Zwolle en Zutphen hadden een eigen munt. De VOC liet vanaf 1726 duiten slaan voor Nederlands-Indië, met het VOC-monogram, en ook die duiken in Nederland op. Een duit is van koper, ongeveer 20 tot 22 millimeter groot en weegt rond de 2 gram.
Duit in het kort
- Periode: circa 1573 tot 1795, VOC-duiten tot 1794
- Materiaal: koper, zeldzame exemplaren in zilver als geschenkstuk
- Waarde toen: een achtste stuiver
- Signaal: stabiel in het midden van de schaal, op een EQUINOX ongeveer 18 tot 24
- Vindplaatsen: bemeste akkers, oude erven, kerkpaden, overal waar in de zeventiende en achttiende eeuw werd gewoond
Hoe herken je uit welke provincie een duit komt
- Holland: een leeuw met een zwaard en pijlenbundel in een wapenschild, met HOLLANDIA in het omschrift
- Utrecht: het Utrechtse wapen met TRAIECTUM of het woord UTRECHT
- Zeeland: een leeuw die uit de golven oprijst, met ZELANDIA
- Gelderland: een gekroond wapen met leeuwen en de tekst GELRIA of GEL
- Overijssel: het wapen met leeuw en golven en TRANSISALANIA
- Friesland: twee leeuwen en het woord FRISIA
- Groningen: het wapen van stad en ommelanden, vaak met de tekst GRONINGEN
- Steden: het stadswapen met de stadsnaam, zoals DAVENTRIA voor Deventer
- VOC: het VOC-monogram met daarboven het wapen van de provincie die de duit sloeg
Het jaartal staat meestal onder het wapen of onder de tekst op de keerzijde. Op de keerzijde van de meeste provinciale duiten staat de naam van de provincie in twee of drie regels, soms met de spreuk van de provincie.
Waarom vind je zoveel duiten
Duiten waren zo klein en zo weinig waard dat niemand lang naar een verloren exemplaar zocht. Ze gingen verloren op markten, kermissen, in herbergen en op het land. Daarnaast belandden ze massaal in het huisvuil, en dat huisvuil werd tot in de negentiende eeuw als mest over de akkers rond de steden uitgereden. Daardoor vind je duiten op akkers waar nooit iemand heeft gewoond. Lees meer bij bemeste grond. Op een goede akker rond een oude stad zijn tientallen duiten per dag geen uitzondering.
Zo maak je een duit schoon
- Laat de duit drogen en borstel losse grond weg met een zachte kwast.
- Spoel met lauw water en borstel zacht met een tandenborstel. Laat de groene of bruine patina zitten.
- Laat hardnekkig vuil een paar dagen weken in gedestilleerd water.
- Gebruik geen zuur en geen staalborstel. Een kaalgepoetste duit is niets meer waard en corrodeert opnieuw.
- Gewone, sterk aangetaste duiten zonder leesbaar wapen kun je opknappen in een tumbler. Gave of zeldzame duiten niet.
- Bewaar duiten per provincie en jaartal in een muntenalbum. Kijk bij conserveren en reinigen voor beschermende was.
Bijzondere duiten
- Zilveren duiten, in kleine oplage geslagen als geschenk of voor verzamelaars
- Duiten met een dubbele slag, een verkeerd jaartal of een spiegelbeeldige tekst
- Zeldzame stadsduiten van kleine muntplaatsen
- VOC-duiten met een zeldzaam jaartal of het wapen van een kleine provincie
- Valse duiten uit de tijd zelf, vaak gegoten in plaats van geslagen, lees meer bij valse munt
Samenvatting
De duit bij metaaldetectie is het koperen kleingeld van de Republiek uit de periode 1573 tot 1795 en de meest gevonden munt van Nederland. Je herkent de provincie aan het wapen en de tekst en het jaar aan het jaartal onder het wapen. Laat de patina zitten, reinig met water en bewaar je duiten geordend. Wil je een detector die duiten betrouwbaar van ijzer scheidt op vervuilde akkers, bekijk dan ons assortiment metaaldetectors of kom langs in Hippolytushoef of Alphen aan den Rijn.
Gerelateerde begrippen
