Borstspeld bij metaaldetectie
Een borstspeld is een decoratief sieraad dat op kleding wordt gedragen en doorgaans met een speld- of sluitmechanisme wordt bevestigd. Voor detectorzoekers is een borstspeld bij metaaldetectie een interessante vondst, omdat borstspelden sterk kunnen verschillen in materiaal, vorm, ouderdom en betekenis. Van eenvoudige metalen sierstukken tot rijk versierde exemplaren met emaille, glas, stenen of symbolische motieven: iedere vondst kan iets vertellen over mode, persoonlijke stijl en de oorspronkelijke drager.
Borstspelden kunnen zowel historische als moderne vondsten zijn. Bij bodemvondsten ontbreekt regelmatig een deel van het oorspronkelijke sluitmechanisme, terwijl de decoratieve voorzijde nog goed herkenbaar kan zijn.
Wat betekent borstspeld bij metaaldetectie?
Bij metaaldetectie verwijst een borstspeld naar een sieraad of kledingaccessoire dat op een kledingstuk werd bevestigd. De term ligt dicht bij broche en wordt in de praktijk vaak voor vergelijkbare sieraden gebruikt.
Borstspelden kunnen zijn gemaakt van onder andere brons, koper, messing, zilver, goud en verschillende legeringen. Sommige exemplaren bestaan uit één metalen deel, terwijl andere zijn samengesteld uit meerdere onderdelen, stenen of decoratieve inleg.
De achterkant is bij identificatie minstens zo belangrijk als de voorkant. Resten van een scharnier, naaldhouder, haak of bevestigingspunt kunnen duidelijk maken hoe het voorwerp oorspronkelijk werd gedragen.
Borstspeld in het kort
- Functie: kleding versieren en soms tevens bijeenhouden
- Materiaal: onder andere brons, koper, messing, zilver en goud
- Periode: historische perioden tot de moderne tijd
- Herkenning: decoratieve voorzijde met speld- of sluitmechanisme aan de achterkant
- Versiering: reliëf, gravures, emaille, glas, stenen of symbolen
- Historische waarde: kan informatie geven over mode, status, identiteit en persoonlijke smaak
Hoe herken je een borstspeld?
Borstspelden kunnen zeer uiteenlopend zijn vormgegeven. De combinatie van een sierlijke voorkant en bevestigingsconstructie aan de achterkant is meestal de belangrijkste aanwijzing.
Decoratieve voorzijde
De voorzijde kan rond, ovaal, langwerpig, geometrisch, bloemvormig of figuratief zijn. Sommige exemplaren zijn eenvoudig uitgevoerd, terwijl andere rijk zijn versierd.
Speldmechanisme
Aan de achterkant kan een metalen naald of speld hebben gezeten waarmee het sieraad aan kleding werd bevestigd. Bij historische vondsten is deze vaak verbogen, afgebroken of volledig verdwenen.
Scharnier en sluiting
Bij veel borstspelden is aan één kant een scharnier aanwezig en aan de andere zijde een haak of naaldhouder. Restanten daarvan kunnen belangrijk zijn voor de identificatie.
Decoratie en inleg
Emaille, glas, stenen, reliëf, gravures en symbolische afbeeldingen komen regelmatig voor. Bij bodemvondsten kan een deel van deze versiering verdwenen zijn terwijl de metalen zetting nog aanwezig is.
Materiaal en patina
Koperlegeringen kunnen een groene, bruine of donkere patina ontwikkelen. Zilver kan donker verkleuren, terwijl goud doorgaans veel minder wordt aangetast.
Hoe klinkt een borstspeld op je metaaldetector?
De detectorrespons van een borstspeld hangt af van het materiaal, formaat, de dikte en de constructie.
Exemplaren van koper, messing, brons, zilver en goud geven doorgaans een non-ferro signaal. Wanneer een borstspeld een ijzeren naald of andere ferromagnetische onderdelen bevat, kan het signaal minder stabiel zijn.
Ook kleine decoratieve onderdelen of dunne fragmenten kunnen aanzienlijk anders reageren dan een complete zware borstspeld.
De exacte target-ID verschilt daarom per exemplaar. Lees ook meer over conductiviteit en signaalsterkte.
Soorten borstspelden
Decoratieve borstspeld
Dit type werd voornamelijk gedragen als sieraad. De voorzijde kan bestaan uit een eenvoudig ornament of juist een rijk uitgewerkt ontwerp met reliëf, glas, stenen of emaille.
Fibula of mantelspeld
Een fibula is een historische kleding- of mantelspeld met een eigen sluitconstructie. Fibula's komen in veel verschillende typen voor en zijn onder andere bekend uit de Romeinse en vroegmiddeleeuwse periode.
Hoewel een fibula eveneens kleding bijeenhield, is de constructie vaak complexer dan die van een latere eenvoudige borstspeld of broche.
Borstspeld met steen
Sommige borstspelden zijn voorzien van glas, edelsteen, halfedelsteen of ander decoratief materiaal. Bij een bodemvondst kan de steen ontbreken terwijl de zetting nog duidelijk zichtbaar is.
Borstspeld met emaille
Emaille werd gebruikt om kleur en fijne versiering aan metalen sieraden toe te voegen. Bij historische vondsten kan slechts een klein gedeelte van de oorspronkelijke emaillelaag bewaard zijn gebleven.
Militaire borstspeld
Een borstspeld kan ook verband houden met militaire of officiële kleding. In dat geval kan het gaan om een bevestigingsvorm van een insigne, embleem of ander onderscheidingsteken.
Moderne borstspeld
Ook moderne sieraden worden regelmatig verloren. Hedendaagse borstspelden en broches bestaan in uiteenlopende materialen en kunnen qua ontwerp geïnspireerd zijn op oudere stijlen.
Waar vind je borstspelden?
Borstspelden kunnen worden gevonden op plaatsen waar mensen woonden, werkten, reisden of samenkwamen.
Veelvoorkomende vindplaatsen zijn:
- Historische erven en nederzettingen
- Akkers met langdurige bewoningsgeschiedenis
- Oude wegen en paden
- Parken en tuinen
- Markt- en ontmoetingsplaatsen
- Militaire kampementen en verblijfplaatsen
- Stranden en recreatiegebieden
- Evenemententerreinen
Omdat een borstspeld met een relatief klein bevestigingsmechanisme aan kleding vastzit, kan deze ongemerkt losraken tijdens beweging of werkzaamheden.
Borstspeld of broche?
De begrippen borstspeld en broche worden vaak voor vergelijkbare sieraden gebruikt. Beide worden op kleding gedragen en hebben meestal een decoratieve voorzijde met een bevestigingsmechanisme aan de achterkant.
Bij een bodemvondst is het daarom meestal belangrijker om naar de constructie, ouderdom en vormgeving te kijken dan uitsluitend naar de benaming.
Let onder andere op:
- De vorm van het scharnier
- De constructie van de naald
- De vorm van de naaldhouder
- Materiaal en decoratie
- Productiemethode
- Eventuele keurtekens of merktekens
Borstspeld of fibula?
Een historische mantelspeld of fibula kan soms op een latere broche of borstspeld lijken, vooral wanneer delen van het sluitmechanisme ontbreken.
Bij een fibula zijn onder andere belangrijk:
- Een herkenbare veer- of scharnierconstructie
- Een lange metalen naald
- Een naaldhouder of voet
- Een specifieke boog- of plaatvorm
- Constructiekenmerken die bij bekende historische typen passen
Bij mogelijk oude exemplaren is het verstandig de vondst voorzichtig te reinigen en de constructie goed te documenteren voordat verdere determinatie plaatsvindt.
Borstspeld of insigne?
Een decoratieve borstspeld kan ook worden verward met een insigne, vooral wanneer het voorwerp symbolen, letters, een wapen of andere herkenningstekens bevat.
Een insigne heeft meestal een specifieke functie als herkenningsteken van bijvoorbeeld een organisatie, beroep, militaire eenheid of rang. Een borstspeld is in de eerste plaats een sieraad, hoewel beide functies soms kunnen overlappen.
Gouden of zilveren borstspeld herkennen
De kleur alleen is niet voldoende om vast te stellen of een borstspeld daadwerkelijk van goud of zilver is gemaakt. Verguld, verzilverd of anders gekleurd metaal kan een vergelijkbare uitstraling hebben.
Controleer onder andere:
- Keurtekens en stempels
- Meester- of fabrikanttekens
- Slijtage aan randen en uitstekende delen
- Corrosie of verkleuring
- Het gewicht in verhouding tot het formaat
- De kwaliteit van de afwerking
Bekijk vooral de achterkant en sluitconstructie zorgvuldig, omdat kleine keurtekens daar vaak beter zichtbaar zijn.
Hoe oud is een gevonden borstspeld?
Voor het dateren van een borstspeld zijn meerdere kenmerken belangrijk. Alleen de patina of hoeveelheid corrosie zegt onvoldoende over de ouderdom.
Let onder andere op:
- Vorm en stijl van de decoratie
- Type sluitmechanisme
- Constructie van scharnier en naaldhouder
- Het gebruikte materiaal
- Productietechniek
- Keurtekens of fabrikantmarkeringen
- De vindcontext
Bij een bijzonder oud of afwijkend exemplaar kan vergelijking met gedateerde vondsten helpen om de mogelijke periode verder te bepalen.
Tips voor het onderzoeken en bewaren van borstspelden
- Verwijder na de vondst eerst alleen losse aarde en vuil.
- Controleer zowel de voor- als achterkant op sluitingen, scharnieren, keurtekens en decoratie.
- Gebruik geen agressieve reinigingsmiddelen op patina, emaille, vergulding of stenen.
- Probeer een verbogen historische naald of sluiting niet zelf terug te buigen.
- Controleer zorgvuldig of losse stenen, glas of emaille nog aanwezig zijn.
- Maak foto's voordat verdere reiniging of conservering plaatsvindt.
- Gebruik een pinpointer om kleine fragmenten of onderdelen in de directe omgeving terug te vinden.
- Bewaar kwetsbare borstspelden afzonderlijk om verdere beschadiging te voorkomen.
Samenvatting
Een borstspeld bij metaaldetectie is een decoratief kledingaccessoire dat met een speld- of sluitmechanisme aan kleding werd bevestigd. Borstspelden bestaan in uiteenlopende materialen, vormen en perioden en kunnen eenvoudig of rijk versierd zijn. De voorzijde, sluitconstructie, decoratie, keurtekens, het materiaal en de vindcontext helpen om een gevonden exemplaar verder te herkennen en dateren.
Gerelateerde begrippen
